P.A.N. in de Kempen

Deel 3 gaat het over de P.A.N. in De Kempen met Bladel, Hapert, Reusel, Netersel, Middelbeers, Hoogeloon, Casteren, Eersel, Veldhoven.

Overzicht P.A.N. in de dorpen


Treinaanslagen bij Best, Borkel en Schaft, Boxtel, Deurne, Leende, Riel, Tilburg. 
Telefoonsabotage bij Best, Eersel, Leende, tussen Vessem en Middelbeers, tussen Asten en Lierop. Hoogspanningsmasten bij Acht en bij de Achelse Kluis. Aanslagen en overvallen bij Baarle-Nassau, Bladel, Eersel, Eindhoven, Haaren, Hapert en Middelbeers. 

Verslagen en rapportages van de P.A.N. commandanten in de dorpen rond Eindhoven.

De P.A.N. bestaat uit de districten Kempen, Eindhoven en Geldrop. 

De districten zijn onderverdeeld in rayons en de rayons in groepen. Aan het hoofd van een district, rayon of groep staat een commandant, die orders van het hogere niveau ontvangt. Je kunt de P.A.N. een militaire organisatie noemen. 

De groepscommandanten in het district Kempen rapporteren over de eerste dagen na 17 september 1944

Groep Bladel

Inlichtingen aan Engelsen doorgegeven toen deze de Nederlandse grens naderden. Eén man als tolk achtergelaten. Vier Amerikanen aan de groep Hapert overgegeven, na een mislukte poging om hen naar de Engelsen te brengen. Wapens afgenomen van twee Duitse deserteurs. Drie Amerikanen naar Netersel gebracht, waar ze door de groep Hoogeloon en Casteren werden overgenomen. Spijkers gestrooid op de wegen.

Onderduikerskamp Bladel

Lezing 1 : 

Bij poging om wapens buit te maken uit een stukgeschoten carrier op de Kroonvense heide werden twee leden van het kamp (W.K. Flipse en J.C.M Freericks) door de Duitsers gegrepen. Flipse en Freericks hadden enkele gewonde Duitse soldaten beschoten en gedood die te voet op weg waren naar een verbandpost, aldus de verklaring van Duitse zijde. Beide partizanen werden door de Duitsers standrechtelijk geëxecuteerd.

Lezing 2 (Gedenkboek) : 

"In de eerste dagen na de bevrijding was het vooral op de dorpen vaak een onzekere toestand. De Duitsers stelden hier en daar posten en versterkingen op volgens verwachte invallende troepen. Deze kwamen uit en verdwenen naar alle richtingen, zodat de bezetter soms zonder strijd kon standhouden en meermalen dorpen van eigenaar verwisselden. Het werd voor de P.A.N. vaak ingewikkeld om op het juiste moment het goede antwoord op zulke samengestelde vragen te geven. 

Bij Bladel was een grote groep op verkenning gegaan om zich zekerheid te verschaffen omtrent de stand van zaken. Op flinke afstand werden zij troepen gewaar. Daar zij verwachtten met geallieerden te doen te hebben gingen Harm Flipse en Willem Freericks vooruit; de anderen zouden op grotere afstand volgen en naar omstandigheden handelen. 

Hoe groot was de ontsteltenis van de groep toen zij hun verkenners na enkele minuten de handen in de hoogte zagen steken. Daar beiden ongewapend waren viel niet veel te vrezen, doch toen de moffen hen fouilleerden vonden zijn toch nog een geweerpatroon. De dappere makkers keerden niet terug en vonden hun laatste rustplaats in de eenmansputten ter plaatse". 

Het oorlogsmonument in Bladel

De tekst op het monument luidt:

'WANDELAAR STA EVEN STIL
EN VOUW EEN POOS UW HAND
BEDENK HEN IN EEN KORT GEBED
ZY STIERVEN VOOR ONS LAND

FREERICKS J.C.M. GEB. 20-10-1925
FLIPSE W.K. GEB. 1-3-1924

BEIDEN WERDEN HIER 20-9-1944
OP GRUWELIJKE WIJZE DOOR
DUITSE SOLDATEN OM HET
LEVEN GEBRACHT'.

Hapert

Spijkers gestrooid. Vier Amerikanen van groep Bladel overgenomen en een paar dagen later naar de Engelsen in Eersel gebracht. Inlichtingen aan de Engelsen verstrekt.
Wapens verzameld, die de Duitsers hadden achtergelaten. Verkenningen gedaan met een achtergelaten Duitse tank. Twee verdachte personen in de eerste dagen na de bevrijding gearresteerd.

Reusel

Gegevens over Duitse sterkte en troepenbewegingen verzameld en doorgegeven aan Casteren en Hoogeloon, vanwaar ze naar de Engelsen werden doorgegeven. 
Drie Duitsers krijgsgevangen gemaakt toen hun wagen door de Engelsen was stukgeschoten. De activiteit werd gehinderd omdat de woning van de commandant door een granaat werd getroffen, waarbij zijn vrouw zwaar werd gewond en twee kinderen werden gedood. 

Netersel

Duitser krijgsgevangen gemaakt. Amerikaans piloot verborgen. De commandant werd als gevolg hiervan door de Duitsers gedood. Bij de intocht der Engelsen werden inlichtingen gegeven over Duitse bewegingen. 

Nicolaas (Klaas) van de Ven, geboren 7 januari 1866, Netersel

Klaas woonde in Bladel. Op zondag 26 september 1944 - negen dagen na het begin van het geallieerde offensief Market Garden - is Klaas van de Ven door de Duitsers doodgeschoten, toen hij in de schemering de straat overstak op weg naar de schuilkelder. Diezelfde dag werd zijn zoon Johannes Cornelis (Kees) van de Ven (20 maart 1903, Netersel) door een granaatscherf dodelijk getroffen. In de overlijdensakten van zowel vader als zoon Van de Ven wordt 10.00 uur als tijdstip van overlijden vermeld.
(Bron https://www.wo2slachtoffers.nl/bio/66815/Ven-van-de-Nicolaas.htm)

Middelbeers

Burgemeester van Middelbeers weigert arbeiders aan te wijzen voor de arbeidsinzet / Arbeitseinsatz. Hij en nog zes anderen worden weggevoerd en komen om. Zie apart blokje hieronder.

We zagen of hoorden niets, maar wisten alles en vertrouwden het toe aan papier en koerier. Niets lijkt zo vertrouwd als hardwerkend buitenvolk, ook al nemen ze de kortste weg, die eigenlijk zowat langs verboden terrein voert. Maar aan zulke goede bekenden kon men toch niet alles verbieden. Zelfs wij keken ervan op, hoeveel Duitsers met één of geen vuurstoot uit een schuilplaats te blazen waren. Wij kregen handen en voeten vrij om met de geallieerden te gaan patrouille lopen tot onder de muren van Best en Oirschot.

Tussen Westelbeers en Hoogeloon staat een Duitse bunker van waaruit oefenvluchten van Duitse bommenwerpers (gestationeerd op vliegveld Welschap) konden worden geobserveerd. De Duitsers gebruikten oefenbommen. Deze "bommen" waren van beton en hadden uitsparingen waarin buisjes met fosfor konden worden geplaatst. Zodra de bom op de grond viel brak het glas en ontvlamde de fosfor. Rook en vuur markeerden dan de locatie waar de projectielen waren neergekomen. Dat was goed waarneembaar vanuit de bunker.

De Duitsers hadden op de Landschotse Heide onder Middelbeers een compleet oefenterrein aangelegd in de vorm van een haven, inclusief vijf zogenaamde "schijnboten". Deze schijnboten waren zandruggen met een lengte van ongeveer 50 meter en een breedte van 7 meter. Ze waren omringd door een geul. Het gebied lag laag en was gemakkelijk onder water te zetten. Om alles zo realistisch mogelijk te doen lijken, stonden op de schijnboten ook nog houten kajuiten. 


De Duitse Beauftragte in  Noord-Brabant. Heeft zes burgemeesters doen wegvoeren, omdat ze geen arbeiders voor werk wilden aanwijzen. Bijna alle burgervaders zijn in Duitsland omgekomen.
K.L.H. van der Putt (Geldrop)
Th.W. Serraris (Heeze)
W.G.C.F. Wijtvliet (Bakel)
M.Ch.O.M.R. Magnée de Horn (Bergeijk)
J.W.A. Smulders (Oost-, West- en Middelbeers)
H.A.J. Veeneman (Son en Breugel)
G.J. Manders (Leende), was de enige van deze groep die het concentratiekamp overleefde.

Burgemeesters In Oorlogstijd

Hoogeloon en Casteren

20 Amerikaanse piloten twee dagen verborgen gehouden en daarna door de Duitse linies naar de Engelsen gebracht. 18 Andere Amerikanen verborgen gehouden tot de Engelsen in Hoogeloon waren. 7 Amerikanen en 4 Duitsers begraven.

Geheel de bevolking van Casteren en Netersel en een groot gedeelte van Westelbeers, Middelbeers en Bladel, gedurende een tot twee weken van voedsel en onderdak voorzien. Zieken en ouden van dagen uit Netersel helpen evacueren. Gesneuvelde burgers begraven. 30 Verdachte personen aangehouden, waarvan 19 na verhoor werden losgelaten en 3 naar Eindhoven werden doorgestuurd. Door de groep werden 19 krijgsgevangenen gemaakt, van wie 3 voor de bevrijding, 6 tijdens de intocht der Engelsen en 10 met of zonder hulp van Engelse patrouilles gedurende de eerste dagen na de bevrijding. Een noodbrug geslagen om het militaire verkeer door te laten. 


Duitsers worden ontwapend en N.S.B. ers opgepakt.

Eersel

Verslag van de commandant Kloosterman [of  P. van Woerkom] uit Eersel over de P.A.N. activiteiten vanaf 3 september 1944


P.A.N. leden arresteren de heer S.C.M. Fontein Strootman, NSB-burgemeester van Eersel (1941 – 1944) op 19 september 1944.
Foto https://beeldbankwo2.nl

"Op 3 september krijgen we bevel een man te zenden naar Casteren te sturen, teneinde behulpzaam te zijn bij het opblazen van spoorrails in de omgeving van Tilburg. Daar dit niet het eerste de beste karwei is, wordt hiervoor aangewezen T.G. uit Steensel, een jongen die reeds enige jaren vertrouwd is met het ondergrondse werk. Hij was onverschrokken, accuraat en sprak met niemand over zijn werk. Hij ging met een persoon van de groep van Hoogeloon. De eerste tocht was echter vruchteloos. Gelukkig daar de eerste trein die kwam Nederlandse burgers vervoerde. Dit zou ook de laatste zijn. De volgende dag werd wederom de tocht ondernomen, nu echter met meer succes. Van Toon vernamen wij allen bij zijn thuiskomst dat de opdracht stipt was uitgevoerd en de resultaten bevredigend waren. 

Zijn collega vertelde ons later dat hij zelf de opdracht niet durfde uit te voeren vanwege het enorm grote gevaar. Het was onverantwoordelijk je hierin te storten. De treinen reden met een snelheid van 15 km en op de locomotief zaten vele Duitsers om het terrein te verkennen. Het enige wat Toon zei, was: "Mijn commandant heeft mij opdracht gegeven en ik moet ze uitvoeren". Alleen sloop hij naar de spoorlijn die in de omgeving van Burgers Dierenpark moeilijk te benaderen is en ging langs de zijkant van de spoorlijn liggen. De treinen volgden elkaar slechts op geringe afstand. Toen drie treinen gepasseerd waren plaatste hij bliksemsnel de springstof. Als een monster vol dreiging naderde de vierde trein. Hij rende weg en was nog geen 200 meter verwijderd toen een enorme explosie de lucht deed trillen. Nog juist zag de kranige partizaan de locomotief als een paard steigeren. De mitrailleurkogels floten door het bos. De mannen waren echter veilig en vonden voor de nacht een slaapgelegenheid bij een gastvrije boer. 

Op 19 september, de dag der bevrijding, nog voor de geallieerden het dorp Steensel hadden bereikt, reed Ko met zijn ordonnans over Knegsel naar Duizel met het doel deze groep een geweer met 5 patronen en 5 handgranaten ter hand te stellen. Juist waren ze Knegsel gepasseerd toe zij door een burger werden gewaarschuwd voor Duitsers, die zich ophielden bij de Driehuis. Ze zagen reeds enige Duitsers op een afstand, lopen. Teruggaan is erg voor een Partizaan, dus werd de motor opgeborgen en ging men te voet verder. Een man van Knegsel voegde zich nog bij het tweetal. Toen de Duitsers op 100 meter genaderd waren, zagen ze het onheil dat hen dreigde. 

No. 1 trachtte zijn mitrailleur te bereiken. Ko zag het …. Een schot…. Dodelijk gewond. Tot de andere Duitser gaf hij het bevel "Handen omhoog". Nee. Liever eerst trachten bij de mitrailleur te komen om die brutale partizanen mores te leren. Een schot trof de tweede Duitse soldaat. Nogmaals het bevel "Handen omhoog !". Een kogel floot over de hoofden der fanatiekelingen. Een derde trachtte het vuurwapen te bereiken. Ook deze viel na twee treffers. Nogmaals het bevel tot overgave. Gewapend met een pistool (de geweerkogels waren op) trokken de partizanen op de Duitsers af. Eindelijk gingen de handen de hoogte in. Er werden 7 krijgsgevangenen werden gemaakt, twee waren ernstig gewond, een had het tijdelijke voor het eeuwige verwisseld.  

In het geheel werden in dit rayon 36 krijgsgevangenen gemaakt. Op 19, 20 en 21 september was het gehele personeel van de P.A.N. dag en nacht in dienst. De dienst bestond uit: 

1. Het onderbrengen van geallieerde troepen. Het met de geallieerde troepen meezenden van P.A.N. strijders om mitrailleursnesten ed. op te ruimen door lichte tanks. 

2. Het publiek van tanks en auto’s weghouden.

3. Het afzoeken van de bossen naar Duitsers, geweren, munitie, springstof, granaten enz.

4. Het opruimen en schoonhouden van wegen waar geallieerde troepen over trokken, zoals het verwijderen van stukgeschoten auto’s en er voor zorgen dat geen met paarden bespannen wagens over die wegen reden.

5. Telefoonsabotage

Voor deze werkzaamheden hebben meerdere geallieerde officieren hun dank betuigd.
Op 19 september werd een aantal arrestaties verricht waarvan als eerste de [NSB] Burgemeester, [de heer S.C.M. Fontein Strootman] toen hij met schennende hand de nationale driekleur wilde hijsen". Zie foto hieronder.

Veldhoven

Verslag van de commandant Bokhout uit Veldhoven over de P.A.N. activiteiten in september 1944

Een grote moeilijkheid was het bemachtigen van wapens. Hiertoe werden strooptochten ondernomen naar het nog steeds door de Duitsers bezette vliegveld Eindhoven. Kisten handgranaten, geweren, munitie, machinepistolen en pantservuisten werden bemachtigd. We begonnen met 5 pistolen, die eigendom waren van bepaalde leden. Toen de bevrijding daar was, hadden we 7 mitrailleurs (5 lichte en 2 zware), ongeveer 30 geweren en een grote voorraad handgranaten, ik schat ongeveer 500 stuks. De Sectie- en Groepscommandanten waren toen allemaal bewapend met pistool, revolver of machinepistool. De vrouwen van enkele leden (in het bijzonder mevrouw P.) gingen met de kinderwagen naar het vliegveld en vervoerden wapens en munitie onder het bedje in de kinderwagen.

Met de buitgemaakte wapens werd actie gevoerd tegen kleine groepjes Duitse militairen met het gevolg dat 19 Duitse militairen krijgsgevangen werden gemaakt en op 20 september 1944 overgegeven aan de geallieerden te Eindhoven. 


Op Eerste Pinksterdag 12 mei 1940 trokken de Duitsers Veldhoven binnen.
In de pastorie van de H. Caeciliakerk vestigden ze een hoofdkwartier en hingen de vlag met het gehate hakenkruis uit het raam. Op 18 september 1944 werd Veldhoven bevrijd.
bron foto beeldbankwo2.nl

Ik meen dat hiertoe de Don Boscoschool was ingericht. Bij deze actie werden tevens een auto en enkele mitrailleurs buitgemaakt.

Door patrouilles werden tochten ondernomen, naar de Belgische grens, om contact te zoeken met de geallieerden, die de Nederlandse grens naderden. Dit contact werd inderdaad bereikt. Hiertoe moest een cordon van Duitse wachten, die erg schietgraag waren, worden gepasseerd. Op deze wijze werden allerlei berichten uit de Kempen overgebracht betreffende de sterkte van de aldaar gelegerde Duitsers, het verkeer en de soorten onderdelen en alles wat van belang werd geacht.

Omstreeks 6 september 1944 kwamen twee koeriers van de O.D. uit Zuid-Holland aan bij mijn woning. Zij hadden opdrachten en inlichtingen bij zich. Zij verzochten mij hen over de grens te leiden. Door een patrouille van de P.A.N. zijn ze naar de Engelsen in België gebracht. 

Als bijzonderheid kan nog worden vermeld, dat aan alle acties tegen de Duitsers werd deelgenomen door twee Canadese piloten, die vertoefd hadden in de woning van Luitenant T. Zij waren ingedeeld bij de Sectie Zeelst. 

Wij hebben ons verzet tegen het kaalknippen van de "Moffenmeiden", daar dit door ons als onwaardig werd beschouwd.

Onderduikers kamp Dennenlust.

Deze informatie is verplaatst naar pagina Pan 7