free responsive site templates

P.A.N. in Valkenswaard -Aalst en Waalre

De P.A.N. in  Valkenswaard-Aalst en Waalre

De P.A.N. was zeer actief in de dorpen rond Eindhoven. Na de bevrijding vroeg de Staf van de P.A.N aan de commandanten in de dorpen om hun ervaringen op papier te zetten. Dat is gebeurd en de verslagen zijn bewaard gebleven. Dit hoofdstuk gaat over Valkenswaard, Aalst en Waalre. 

Kies hieronder voor snelmenu naar:


Strategisch overleg in Valkenswaard door P.A.N.
Commander-in-chief Jan Brom, Supreme Commander Jans Vieroven en Jan Vlaswinkel
Foto van Sergeant Hardy, 25-9-1944
Op de Engelse foto stond op de achterkant bij Jan Vlaswinkel de naam G. van Zon (zijn schuilnaam?)
Jan Brom, Deken Frankenstraat 17 Valkenswaard heeft een bijdrage geleverd aan het Gedenkboek van de P.A.N. uit 1946.

Valkenswaard

De oorlog in en om Valkenswaard

Het boekje "De oorlog in en om Valkenswaard" van "Jo van den Bosch", is geschreven door de heer Jo van Ooyen / Joseph van Ooijen, Postbeambte te Valkenswaard. Het  begint met:  "Het district opent aan de zuidzijde in Valkenswaard en daar begon de invasie".

Jo van den Bosch over oorlogsjaren in Valkenswaard

Jo van den Bosch [Jo van Ooyen of Ooijen] - De oorlog in en om Valkenswaard - uitgave Drukkerij van Leeuwen-Baken Valkenswaard uitgave 1944- 1e druk - 60 blz. - soft cover, geniet - 15,5 bij 21,5 cm. 

Persoonlijk dagboek over de bevrijding van Valkenswaard in september 1944, bevat alleen tekst.
Klik hier voor volledige tekst van dit boekje in PDF

Mobirise

Artikel 10-2-1984 Eindhovens Dagblad


De stroo-opslagplaats van de Duitse Weermacht was begin juli 1944 een van de sabotage doelen.
2 dagen na D-day, de geallieerde landingen in Normandië op dinsdag 6 juni 1944

Uit de P.A.N. verslagen:

Op 6 september 1944 kregen de Partizanen hun eerste bovengrondse order. Morgenvroeg om 5 minuten voor half 10 op het V.O.S.-terrein (Fazantlaan, SV Valkenswaard) te melden. Laconiek vermeldt het verslag: ‘s Morgens tegen half tien verzamelen zich 50 á 60 man op het V.O.S-terrein. Alleen vrijwilligers! De bijeenkomst, waarvan is uitgegeven, dat het een oefening is van de bosbrandweer, wordt gehouden onder de tribune van het voetbalveld. De leider van deze bijeenkomst begint te zeggen dat het grote ogenblik is aangebroken, waarop de Partizanen Actie Nederland bovengronds zal gaan optreden. Hij wijst erop dat veel van ons geëist zal kunnen worden en dat wij nu, meer nog dan in het verleden, ons leven zullen gaan inzetten voor de vrijheid van ons Vaderland. Degenen die zich dat niet bewust zijn en die dit risico niet durven aanvaarden, kunnen zich nu nog terugtrekken. Ieder lid wordt dan het diepste stilzwijgen opgelegd over hetgeen hier besproken wordt en over alles, wat onze actie verder aangaat. Niet praten! Met niemand! Er is officieel medegedeeld dat de geallieerden binnen twee maal vier en twintig uur hier kunnen zijn. Het wordt dus kort dag!


P.A.N. leden in Valkenswaard
Foto van 25 september 1944
Jan Vlaswinkel inspecteert de P.A.N. leden.
van voren naar achteren
 Piet van Gompel, Jan van de Boom, Jac Heuvelmans, Tinus Bekkers,
 Nier van Riet, Frits……? Willie Stevens, Frans Smets, Thieu Theunissen.
Achter Speelplaats, Aloysiusschool Dommelseweg


extra PDF: Foto's P.A.N met namen downloaden
EXTRA!

Prins Bernhard dacht er anders over: 

In de loop van de namiddag krijgen de partizanen hun eerste schriftelijke bevel van de rayonscommandant. Het bevat instructies waaraan zij zich onder alle omstandigheden te houden hebben. Strikt geheim en zeer persoonlijk!

De Irene brigade hoorden ze in Valkenswaard trappelen:

Maandag 11 september 1944.

De afgelopen nacht is erg rumoerig geweest. Duitse colonnes blijven aan één stuk doortrekken in de richting van Eindhoven. Engelse troepen staan slechts op enkele kilometers van de Nederlandse grens, meldt radio Londen. Prins Bernard heeft de Nederlandse troepen , die met de Engelse troepen samen strijden, bezocht, in zijn kwaliteit van Bevelhebber der Nederlandse Strijdkrachten. Aan journalisten verklaarde hij, dat de bevrijding van Nederland nabij is. De Nederlandse troepen zijn vol goede moed en kunnen het ogenblik nauwelijks afwachten, waarop zij de Vaderlandse bodem zullen betreden. De troepen zijn goed georganiseerd en staan gereed om de geallieerden te steunen, wanneer deze de grens zullen overschrijden. 

In de namiddag zijn twee Engelse tanks doorgebroken tot achter op de Luikerweg, het punt waar de weg naar Borkel begint. Verscheidene inwoners hebben hen daar gezien en met de bemanning gesproken. Volgens hen zou het vandaag te laat worden, maar kunnen wij morgen de Tommies verwachten. Onze hoop herleeft weer! Til to-morrow ! hebben zij gezegd, toen zij weer teruggingen! Wij hopen het !

[Het gaat hier niet om twee Engelse tanks, maar om de verkenning op 11 september [extra PDF informatie over deze verkenning] in twee Daimlers met luitenant Rupert Buchanan-Jardine en korporaal Jack Brook. Naar de brug over de Dommel aan de Luikerweg die 8.4 km van de Belgische grens ligt. De Daimlers vertrekken rond 12:00 uur naar de brug. Na 4.8 km komen ze aan bij café Rustoord, waar ze Nederlanders spreken en jenever krijgen. Vervolgens rijden ze weer terug naar België.]


‘Leven en overleven in oorlogstijd, Valkenswaard 75 jaar bevrijd’
Uitgave 2019 € 11.50, 124 pagina's, Heemkundekring Weerderheem  https://weerderheemvalkenswaard.nl

Burgemeesters In Oorlogstijd

Woensdag 13 september 1944

Nog geen Tommie! Nu de dag van gisteren ons nog niet kon brengen waarop wij zo vurig gehoopt hadden, verkeren wij vandaag weer in dezelfde spanning. 

De Engelse radio heeft medegedeeld dat in Noord België en in het Nederlands-Belgische grensgebied hevig gevochten wordt en dat er troepen de grens over zijn. In de avond wordt het even spannend. Bommen worden in de verte afgeworpen, kanonnen bulderen, en, terwijl wij daar naar staan te luisteren, giert plotseling fluitend een projectiel over ons heen. Wij zoeken haastig dekking en meteen horen we het ding met een flinke slag uit elkaar springen. Het is niet ver van ons vandaan! Even later wordt het stil!


Burgermeester K. L. J. Wouters Valkenswaard 
In ‘Leven en overleven in oorlogstijd, Valkenswaard 75 jaar bevrijd’ schrijft men een uitgebreid verhaal en  positie van burgermeester Wouters in oorlogstijd, p. 50 - 60. 
Wouters werkte samen met P.A.N. leider Jan Brom en ontliep door ziekte een aantal lastige Duitse maatregelen.
Hij was benoemd in oorlogstijd en was onafhankelijk van de Valkenswaardse "notabelen" en is mede daardoor niet teruggekeerd. In 1946 burgermeester van Monster geworden voor de periode 1946 - 1960.

Donderdag 14 september 1944 

De nacht is vrij rumoerig geweest. Vliegtuigen, bommen en granaten komen onze rust het grootste gedeelte van de nacht verstoren. Nog tweemaal fluit een projectiel over ons huis, tenminste zo lijkt het, om een eindje verder tot springen te komen. 

Vanmorgen hebben wij de woningen bezocht, waar de projectielen zijn ingeslagen. Twee huizen in de Dijkstraat zijn zwaar beschadigd, terwijl tot ver in de omtrek van alle huizen en gebouwen de ruiten stuk zijn. De straten zijn bezaaid met glasscherven, terwijl de inwoners druk bezig zijn planken voor de ramen te slaan. Het is een somber gezicht deze met planken dichtgespijkerde ramen ! 

Reeds vroeg in de avond worden wij weer opgeschrikt door het fluitend geluid van aankomende projectielen. Dit blijft geruime tijd duren en het lijkt erop dat wij een onrustige nacht tegemoet zullen gaan. In vele gezinnen worden kermis-bedden gemaakt in kamer of keuken en ook wij gaan er in aller haast toe over. Half aangekleed gaan wij er dan op liggen in afwachting wat de nacht ons brengen zal. 


18 september 1944 
Bombardement Valkenswaard bij bevrijding tweede wereldoorlog.
Eindhovenseweg rechts Beelmanstraat.
bron foto https://weerderheemcollecties.nl

Vrijdag 15 september 1944

Het was een vreselijke nacht! Herhaaldelijk hoorden wij de granaten over ons heen fluiten om niet ver van ons tot springen te komen. Van slapen is niet veel gekomen.

De gehele voormiddag blijven projectielen met tussenpozen aan komen gieren en wel een keer of tien moeten wij ons die morgen tegen de grond laten vallen. Weer is er materiële schade aan huizen en gebouwen en deze keer worden twee personen vrij ernstig gewond. Een projectiel slaat in de bakkerij in, waar twee personen werkzaam zijn, die beiden door de scherven zodanig gewond zijn dat zij door het Rode Kruis naar het ziekenhuis moeten worden overgebracht. De bakkerij is zwaar beschadigd en overal liggen half gebakken broden verspreid. 

Het wordt steeds gevaarlijker en wij begrijpen dat wij een veilige plaats moeten zoeken, war wij een behoorlijke dekking zullen vinden, wanneer dit beschieten nog lang blijft duren, en, zoals het zich laat aanzien, nog erger gaat worden. Wij hebben maar een kleine kelder, die echter bij nadere beschouwingen een scherfvrije schuilplaats blijkt te zijn. Met kistjes en kussens maken wij er een aantal zitplaatsen in om zo nodig enkele uren er in door te kunnen brengen, wanner dat nodig zou zijn.

Bijna de helft van onze straatbewoners zijn intussen zoveel mogelijk hun have en goed in veiligheid aan het brengen en gaan de nacht in een ander gedeelte van het dorp doorbrengen. Enkele dagen geleden hebben wij reeds vluchtkoffers klaargemaakt toe wij ook onze fietsen moesten gaan verbergen. 

De Duitsers waren toen ons dorp aan het afstropen op fietsen. Doch daar zou het niet bij blijven! Op verscheidene plaatsen, meestal woningen, die door de bewoners waren verlaten, braken de moffen in, aten wat eetbaar was op en stalen wat van hun gading was. Vooral op linnengoed, weck, kinderfietsen en trekwagentjes, schrijfmachines enz. hadden zij het gemunt. Van de bakker eisten zij brood zonder geld en zonder bonnen! In de café’s dronken zij bier en vertrokken zonder te betalen! Bij de pastoor werd zelfs de laatste miswijn opgedronken! 

Plotseling wordt onze stemming verstoord door het bericht dat alle mannen uit het dorp van 18 tot 45 jaar zich binnen tien minuten moeten melden aan de kerk, voorzien van een schop om voor de Duitsers loopgraven te maken. Het eerste bedrijf van deze zondag is begonnen!

Voor de St. Nicolaaskerk stellen de moffen een mitrailleur op, doch alle mannen in de kerk worden gewaarschuwd en over het priesterkoor nemen allen via de sacristie en de tuin van de zusters de vlucht! Velen zien wij de bossen in vluchten, anderen verbergen zich in de tuinen en boomgaarden. Daar wordt in spanning gewacht op wat nu komen zal. De grond is nat en in het begin is het koud, maar als na een uurtje de zon er door komt, wordt het beter. Vrouwen en meisjes staan op de uitkijk en waarschuwen, wanneer zij een mof de straat in zien komen. Dan wordt het hollen van de ene tuin in de andere en als het daar gevaarlijk wordt, dan weer terug! Zo dolen wij de gehele morgen door de hof, om plotseling, als er gevaar dreigt, als opgejaagd vee met onze zondagse kleren over heggen en prikkeldraad te springen en ons te verbergen in de tuin van de buurman, welke tuin achter de onze ligt!

Degenen die de bossen in zijn, zitten minder veilig. De moffen laten enkele keren een mitrailleur er door ratelen en dat wordt voor sommigen te warm Ze komen tevoorschijn en zijn de klos!

In de huizen wordt gezocht en hier en daar wordt er een gesnapt. Onder geleide van een mof met het geweer in de aanslag zien wij, vanuit onze schuilplaats telkens groepjes van vijf tot twintig persionen de Luikersweg op gaan. 

Intussen hebben de Duitsers een der marechaussees aangehouden en hem te kennen gegeven dat er nog 200 mannen moeten komen. Met deze boodschap komt hij op het gemeentehuis. Dat wordt te zout. Wie nog gevoel heeft voor humor, zou zeggen, raadhuis maar sluiten en een bordje "Te Huur" er op ! Maar daarvoor is het ogenblik te ernstig. Er moet gehandeld worden en de mannen moeten gewaarschuwd worden, maar hoe? Dan komt er iemand op het lumineuze idee : de omroeper! En vijf minuten later is er al een lid van de luchtbeschermingsdienst op weg en wordt er opgeroepen:


"Binnen het uur moeten nog tweehonderd mannen met een schop zich melden aan de kerk om aan de Stenen Brug graafwerk te verrichten voor de Duitsers. Vrouwen mogen eten gaan brengen".

Zo wordt dus het gehele dorp op de hoogte gebracht en weten de mannen waar zij blijven moeten! Een goed verstaander heeft maar een half woord nodig!

En toch zijn er nog van die sukkels die zich gaan melden!

Van de dames die prachtig spioneerwerk verrichten krijgen wij te horen dat de mannen kuilen moeten graven bij de Stenen Brug. Hoe meer mannen zich melden, hoe eerder het werk klaar is en er zijn er zelfs die twee of drie kuilen gegraven hebben en dan al terugkomen. Weer zijn er van die dommeriken die gaan, maar dat ligt niet in onze lijn!

Uit een enkele straat gaan de mannen zich zelfs in groepsverband melden!

Moeten wij nu de laatste dag, nu de vijand op het punt staat hier verslagen te worden, hem nog gaan helpen? In de loop van de morgen is een groot aantal bommenwerpers overgekomen en werpen hun bommenlast niet ver achter Eindhoven. Wij horen niet alleen de bommen ontploffen, maar wij zien ook de toestellen keren en terugkomen. Wij vermoeden dat deze lading bestemd is voor de Duitse linies tussen Oirschot of Best en Reusel. Het is een welkome afleiding, terwijl wij daar in de hof ons moeten verbergen voor de moffen. Sommigen vergeten echter hierdoor, waarom zij eigenlijk in de tuin zitten en worden dan verrast door een Duitser die plotseling van achter een huis op hen toekomt. Ongeveer een uur heeft dit bombardement geduurd en wij weten dat hier de doorbraak van de Engelsen op moet volgen. Zullen wij hen vandaag nog te zien krijgen en zullen wij vandaag nog bevrijd zijn? Het "Till to-morrow" is intussen al vijf dagen oud! Maar eerst zullen wij nog een zondagmiddag moeten meemaken die wij niet gauw vergeten zullen!

Tegen twee uur wordt het dorp door de Engelse artillerie onder vuur genomen, waarschijnlijk met de bedoeling de hoofdwegen onder vuur te houden om zo de Duitsers het terugtrekken te bemoeilijken en hen bij het terugtrekken nog zoveel mogelijk verliezen toe te brengen. Ruim een half uur heeft dat geduurd. 

Eindelijk wordt het stil en wagen wij ons buiten onze kelder. Een zucht van verlichting ontsnapt ons als wij bovengekomen ontdekken dat van het hele huis slechts enkele ruiten vernield zijn. Vlug even buiten kijken! In onze omgeving. Zover wij kunnen kijken is nog geen spoor van beschieting te zien. Slechts hier en daar is er een ruit kapot. Het blijft stil en wij lopen vlug naar de hoek van de straat. Wat wij daar zien is verschrikkelijk! De gehele huizenrij tegenover de garage van J. is deerlijk gehavend. Verscheidene huizen zijn kapot geschoten en veranderd in een ruïne. Het hoekhuis van H. de W. , op de Luikerweg, dat bij de beschieting van enkele dagen geleden al zoveel schade had, is nu nog erger vernield. Een boom ligt dwars over de Luikerweg.

Wij kijken elkaar aan en dan begrijpend, dat de moffen dan weg zijn en dat er dus een einde is gekomen aan de vreselijke uren, die wij deze zondag beleefd hebben, lopen wij met een paar man naar de hoek van de straat, en jawel! Daar zijn de Tommies!

Een groot aantal tanks en voertuigen staan op het Florapark en van de boterfabriek tot op de markt, terwijl het nog steeds blijft aanrijden over de Luikerweg. Daar staat een Tommie! Wij gaan er heen en drukken hem de hand! Hij lacht en presenteert ons meteen een sigaret, die wij dankbaar aanvaarden. Als wij nog niet beseft hebben dat wij vrij zijn, zal de geur van de Virginia ons dat wel bijbrengen!

Het is kwart over elf als wij de eerste Tommies begroeten en vernemen van hen dat de eerste reeds om negen uur ons dorp zijn binnengerukt! De voertuigen en tanks die wij over de Luikerweg hebben horen komen zijn dus niet van de terugtrekkende Duitsers geweest, zoals wij dachten, maar de Engelsen! Hadden wij dat geweten!

De Duitse wacht op het telefoonkantoor die door zijn kameraden blijkbaar in de steek is gelaten, is intussen krijgsgevangen gemaakt. 



Twee Valkenswaardse P.A.N. leden Jans Vieroven (links op foto) en Jan Vlaswinkel (met pen) geven Duitse posities door aan Engelse inlichtingenofficieren Lieutenant Colonel A. Bredin en major Brind. foto's 25-09-1944
https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205410269


Jan Vlaswinkel (PAN band) en Jans Vieroven geven posties door aan de Engelse mititairen

De telefoon die ook deze zondag geopend was ten behoeve van de Luchtbeschermingsdienst, het Rode Kruis , enz. werd in Eindhoven bediend door mannelijke Duitse telefonisten. Ongeveer twee uur in de nacht komt een Engels officier op het kantoor en na even gesproken te hebben met onze dienstdoende telefoniste, vraagt deze hem of hij eens wil spreken met een Duitse telefonist, waar de officier gretig op ingaat. Nadat de verbinding met Eindhoven tot stand is gebracht en de Duitse telefonist zich gemeld heeft, vraagt de officier in perfect Duits hoe de toestand in Eindhoven is. De telefonist maakt van de gelegenheid gebruik om te informeren naar de toestand in Valkenswaard en zegt tenslotte "Wir müssen Valkenswaard zu jeden Preise behalten", waarop de officier keurig antwoord :

"Selbstverständig"! 

De arme jongen in Eindhoven weet niet dat Valkenswaard al vrij is en dat hij spreekt met een Duitssprekende Engels officier!

Aan Engelse zijde is dit voorval blijkbaar ook interessant gevonden, want enkele dagen later kunnen wij van dit gebeuren een uitvoerig verslag lezen in de "Daily Herald". 


Jan Vlaswinkel is instructeur.  Hieronder de namen van de manschappen
met dank aan Heemkundekring Weerderheem Valkenswaard /  Frans Van Ham        

Rij links (van voren naar achteren)
Janus Gevers
Wim Galen
Maarten Tuit
Janus Roothans
Dorus Willems
Ben v.d. Berg
Kees van Well
Janus van Dooren
Frans Cleven
Arie Mantel
Rinus Bouwman
Gijs Brussé
Arie Boertjes
Jan Wesselink

Rij midden (van voren naar achteren)
Johnny Veraart 
Piet van Gompel
Jan v. d. Boom
Jac Heuvelmans
Tinus Bekkers
Nier van Riet 
Frits ?
Willie Stevens
Frans Smets
Jan van Dijk
Jan Theunissen
Thieu Theunissen
Toon v.d. Eynden

Rij rechts (van voren naar achteren)
?
?
?
?
GruytHuyzen
?
?
Tinus Wijnen
Piet Plompen
Jan Bogers
Keur
Luc Compen

Mobirise

Janus Gevers 
Piet van Gompel
Jan v. d. Boom
Kooymans
Jac. Heuvelmans
Tinus Bekkers
Libregts
Janus van Dooren
Mantel
Willie Stevens
Frans Smets
Wim Gruyhuyzen
Janus Peeters
Toon Withoos
Theo Dierking
Jan v.d. Vecht

Johnny Veraart
van Galen
Maarten Tuit

Om acht uur komen alle strijders van P.A.N. en O.D. op de speelplaats van de school aan de Dommelseweg bijeen. De opperwachtmeester der marechaussee spreekt hen toe en wijst erop dat het saboteren, wat de laatste jaren het parool is geweest, heeft afgedaan! Nu wordt ons een nieuw parool gegeven: aanpakken! Zware diensten zullen ons in de komende dagen worden opgedragen! Patrouille- en bewakingsdiensten zullen onze voornaamste werkzaamheden worden en verder zullen wij de Engelsen alle mogelijke hulp en assistentie verlenen, waar die gevraagd wordt. Bijzonder krachtig zal worden opgetreden tegen de ongure elementen, die zich schuldig maken aan diefstal van de eigendommen der getroffenen.

Aan de leden van de P.A.N. wordt de hun voorgeschreven uniforms uitgereikt, een blauwe overall met witte armband, waarop "P.A.N.-Oranje".

In de namiddag beginnen de leden van de P.A.N. met het arresteren van N.S.B.ers. Een grote menigte heeft zich bij het gemeentehuis verzameld en telkens wanneer er een N.S.B.er wordt opgebracht, stijgt er een luid gejoel uit de menigte op en een hoeraatje voor de P.A.N. leden. Voorlopig worden de gearresteerden ondergebracht in de ruimte onder de kiosk, waar zich ook een twintigtal krijgsgevangenen bevindt. 


In Valkenswaard worden "foute Nederlanders" in de muziekkiosk ten toon gesteld. Zij werden verplicht hardop het Wilhelmus te zingen.
Telkens wanneer er een N.S.B.er wordt opgebracht, stijgt er een luid gejoel uit de menigte op en een hoeraatje voor de P.A.N. leden. Voorlopig worden de gearresteerden ondergebracht in de ruimte onder de kiosk, waar zich ook een twintigtal krijgsgevangenen bevindt. 
foto 18-9-1944 

De kern van de P.A.N. had ruim vier jaar ondergronds gewerkt, daarbij wel wetend, dat zij hun vrijheid en hun leven op het spel zetten. Denk b.v. aan het plaatsen van onderduikers, het verzorgen van hun distributiebescheiden, de uitkeringen aan hun gezinnen om nog maar niet te spreken van hen, die nog verder gingen en overvallen pleegden op distributiekantoren, postkantoren en arbeidsbureaus, om aan de nodige middelen en bescheiden te komen om het ondergrondse werk tot de laatste dag te kunnen voortzetten.


Leden van de Valkenswaardse P.A.N verzamelen met de bedrijfswagen van M. Claes drankenhandel, achtergelaten Duitse munitiekisten en uitrustingsstukken.
Reeds vele jaren is Claes Dranken een begrip in en rond Valkenswaard en de Kempen. Al in 1933 liet grootvader M. Claes zijn drankenhandel inschrijven bij de Kamer van Koophandel. Vanuit Valkenswaard bracht hij de houten fusten bier, water en gazeuse rond, met paard en wagen.

Wie onze jongens erop uit heeft zien trekken, heeft kunnen zien hoe zij erop belust waren om de laatste resten van het moffentuig uit de weg te ruimen! Bij één van deze tochten heeft een medestrijder [Piet van Riel] van de P.A.N. uit Eindhoven in Valkenswaard zijn leven gelaten, terwijl een van onze mensen gewond werd. 

In het verslag 19 september 1944  over de P.A.N. [deel 2] is te lezen: 

Op de Leenderheide hadden zich zestig Duitsers, voorzien van automatische wapens, opgesteld. Door twintig man waaronder mej. Loek van der Heijden, Eddy Verkaik, Theo Bombeeck, Piet van Riel werden deze Duitsers omsingeld en na een hevig vuurgevecht, gevolgd door een aanval met handgranaten vlogen de Duitsers in wilde vlucht weg. Het gevecht werd voortgezet is een volgend bos, waaruit een hevig vuur als ontvangst voor onze mannen kwam. Piet van Riel en Harry Luycks sneuvelden en Eddy Verkalk werd zwaar gewond. De Duitsers lieten vier doden achter. De volgende dag werd hier de aanval voortgezet, in opdracht van de Engelse Commandant tezamen met Engelse tanks. (Namen uit ED 17 september 1964)

Louk aan Staf namens Eddy

Zijn in een gevecht gewikkeld geraakt met Moffen tegenover Valkenhorst (weg Leende - Valkenswaard). Eddy ging naar Luitenant om te vragen overgeven of vechten. Mof schoot daarop Eddy vanaf 2 meter afstand in linker-bovenarm. Waarschijnlijk been verbrijzeld. Heb hem naar Valkenswaards Ziekenhuis gebracht. Versterking gehad uit Valkenswaard. Piet van Riel gedood. Jan van den Broek gewond. Schot in been en onder in de rug. Zijn nu in Valkenswaard ingekwartierd, weten nog niet wat morgen te doen. Ga terug naar Valkenswaard. Heb hier alle mensen zoveel mogelijk gewaarschuwd.

Louk = Loeky van der Heyden (later mevr. L. Spijkerman)  


Sherman tanks rijden tussen de mensenmassa in Valkenswaard naar Eindhoven
18 September 1944.
 foto www.iwm.org.uk

Na het bombardement werd door Eindhoven een beroep gedaan op het rayon Valkenswaard om zoveel in zijn vermogen lag, te helpen. Valkenswaard heeft geholpen: 100.000 kg. aardappelen, 100.000 kg. rogge (meel), 1.000 kg rode of witte kool en ongeveer 500 eieren konden naar Eindhoven gezonden worden ter aanvulling van de rantsoenen, die daar ver beneden het normale waren. In Eindhoven kreeg men bijvoorbeeld slechts 100 gram brood en overwegende, dat Valkenswaard op de normale rantsoenen was blijven staan, kon al het overige wat anders aan dit rayon vertrekt had kunnen worden, naar Eindhoven worden gezonden. 

Bemin Uw naasten gelijk U zelve!

De schrijver eindigde: Nederland herrijst! Het was ook 5 oktober 1944".


Cromwell and Sherman tanks in Valkenswaard. 18-09-1944
Nog 138 km naar Amsterdam
10 km naar Eindhoven
Helaas is Amsterdam in 1944 niet gehaald.

Foto: www.iwm.org.uk


De Broeders van onze lieve Vrouw van Lourdes of de Broeders van Dongen, St. Aloysiushuis, Dommelseweg 33, Valkenswaard. 

De Broeders merkten op een avond een aantal Britse soldaten en twee officieren op die er nogal 'verloren' uitzagen. De mannen werden daarom uitgenodigd om de avond door te brengen met de Broeders. Er werd gezongen, gerookt (de eerste Engelse sigaretten in vier jaar), gedronken en verteld. De Broeders spraken over de Duitse bezetting, de Engelsen hadden het over de landing en gevechten in Normandië. De Broeders gaven les op scholen, waren goed opgeleid en spraken goed Engels. Toen de Duitsers Holland bezetten werden de salarissen van de Broeders meteen met 40% gekort. Bovendien moesten ze tenminste 4 uur per week Duits geven, hetgeen ze zoveel mogelijk vermeden. 
Extra informatie Broeders
Meer foto's van deze bijeenkomst op: https://beeldbankwo2.nl


Britse opmars in Nederland. Scènes in Valkenswaard bij Eindhoven. Een politieagent praat met Britse troepen en zij bewonderen zijn leren jasje.
foto https://beeldbankwo2.nl

P.A.N. helpt Britse leger

In de bossen rondom Valkenswaard hadden veel Duitse militairen zich verstopt. Deze werden door P.A.N. leden, die de omgeving goed kenden samen met de Britten op gespoord. Soms gevaarlijk zoals op de Leenderheide waar een groep van 60 militairen zat. Losse Duitsers was meestal geen probleem, die waren blij dat de oorlog over was.


P.A.N. leden gaan samen met de Britten op jacht naar verstopte Duitse militairen 

verdwaalde Duitsers

Tijdens deze zoektocht door het bos, een Britse soldaat, geleid door een lid van de P.A.N. vinden ze twee verdwaalde Duitsers, die zich aan hen overgeven.
Foto 25-09-1944
https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205410266


P.A.N. lid Jan Vlaswinkel fouilleert Duitse militair

Jan Rijnders

Diverse P.A.N. leden in Valkenswaard, helaas zijn maar weinig namen bekend van deze actieve groep.
De meesten hebben het overleeft, helaas Jan Rijnders niet.


18-09-1944. Jan Rijnders was ondercommandant van de P.A.N. in Valkenswaard.
Hiernaast staan op de foto vlnr: Jan Rijnders  Kees ?. Mia Vugts, Toon van Hooft, Frans Baudoin, Wiel Jansen en Theo Baudoin
De Nederlandse groep stond onder bevel van Jan Rijnders.
De groep was verdeeld in twee:
Jan Rijnders, Frans Hoogervorst, Arie en Kees werden naar het  B company 120th Infantery regiment gezonden
Frans Baudoin, Tiny Vughts, Wiel Jansen en Toon van Hooff werden naar een  A company 119th Infantery regiment gestuurd

Jan Rijnders wordt geboren op 12 juli 1920 in Valkenswaard als de jongere broer van Chris Rijnders [zie Verzet in Valenswaard hieronder]. Van beroep is hij belastingconsulent. Tijdens de Duitse bezetting duikt hij onder om aan de Arbeitseinsatz, de verplichte tewerkstelling in Duitsland, te ontkomen. Hij komt in aanraking met het georganiseerde verzet en wordt ondercommandant van de P.A.N. in Valkenswaard.

Na de bevrijding van het zuiden van Nederland in de loop van september en oktober 1944 meldt hij zich voor militaire dienst en mag bij een Amerikaans legeronderdeel training volgen. Hij neemt deel aan de geallieerde omsingeling van de stad Aken en raakt fataal gewond door scherven van een fragmentatiebom. Hij bezwijkt daar aan zijn verwondingen op 18 oktober 1944. Jan is 24 jaar geworden. Bron o.a.: https://brabantsegesneuvelden.nl/persoon/jan-rijnders-valkenswaard-1920


Pilotenhulp Valkenswaard

Lijst van mensen die bekend zijn die piloten en andere  bemanningsleden van neergekomen vliegentuigen hebben geholpen.  Met dank aan Frans Dekkers

Pilotenhulp Valkenswaard

Pilotenhulp Valkenswaard

1) Mw. Lankhaar, Molenstraat 95
2) Nanne....  22 jaar 
3) Jantje Brom = J.H. Brom, (Jan) , Unastraat 4  
4) D.C.C. (Dora) Hettema,  Markt 5
5) P.J. Luijendijk, Zaadhandel en kunstmest, Bakkerstr. 42
6) Reijnders, Zeelbergseweg (shot in the battle)


.

7) J. Srevritals Sevintals, Nieuwstraat
8) van Reijen (directeur distributiekantoor in pension bij Jeurissen
9) Jan Sallaerts (doorgestreept) 
10) Vissers
11) de Waal, marechaussee
12) Van der Ouden, Eindhovense weg 83
13) Van Riel Kerverijstraat 1
14) Mevr. Hulsbosch Marktplein 

Verzet in Valkenswaard

De volgende personen zijn omgekomen in hun verzet tegen de Duitsers.
Geen compleet overzicht.

Willem van Nunen 1908 - 1944

Willem is betrokken bij de ondergrondse, waarvoor hij samen met plaatsgenoot Jan Leemans illegale verzetsbladen drukt.  11 augustus 1944 gevangen genomen en december 1944 aan ontbering overleden. 
Meer informatie:
https://brabantsegesneuvelden.nl/persoon/willem-van-nunen-valkenswaard-1908

Jan Leemans 1894 - 1945
Op 7 augustus 1944 staat om vier uur in de ochtend de Gestapo voor de deur bij de familie Leemans. De exacte reden van zijn arrestatie is niet duidelijk, maar zijn naam is gevallen in verband met het opsporen van hulpverleners aan onderduikers, geallieerde piloten en joden. 
Meer informatie:
https://brabantsegesneuvelden.nl/persoon/jan-leemans-valkenswaard-1894

Chris Rijnders 1918 - 1943

Chris werkt bij de marechaussee en wordt door de Duitsers onder druk gezet om te collaboreren en verzetsstrijders of onderduikers te arresteren. Chris weigert hieraan gehoor te geven en besluit begin 1943 uit te wijken naar het Verenigd Koninkrijk. Met een groep andere Engelandvaarders neemt hij de route door België, Frankrijk, Spanje en Portugal. Hij overlijdt onderweg.
https://brabantsegesneuvelden.nl/persoon/chris-rijnders-valkenswaard-1918

Aalst

In 1923 werden de tot dan toe zelfstandige gemeenten Aalst en Waalre samengevoegd. De nieuwe gemeente telde destijds circa 2.300 inwoners. In 1940 zo'n 3000 inwoners waarvan er zo'n 150 een telefoonaansluiting hadden.
Aalst was een duidelijk voorbeeld van lintbebouwing. De huizen lagen voornamelijk centraal langs de weg Eindhoven-Valkenswaard. Waalre-dorp had toen al een dorpscentrum met duidelijke hoofdwegen die ook nu nog samenkomen op de Markt.
Tussen Aalst en Waalre heerst al een eeuwenoude rivaliteit. Dit werd versterkt toen Aalst begin 20e eeuw verplicht opging in de gemeente Waalre. Sindsdien wordt er door Aalst nog heftiger gestreden voor een eigen identiteit en plaatsnaamborden. Dit ook omdat Aalst qua oppervlakte en inwonersaantal groter is dan Waalre. 

Mobirise

Foto gemaakt om 8.00 uur 21 juli 1941 door het verzet is de OZO en W leuzen op de DKW garage Jos Kuijken geklakt  Het tankstation ligt aan de Valkenswaardseweg 38 in Aalst. (inmiddels afgebroken)
OZO = Oranje Zal Overwinnen W= Koningin Wilhelmina.
In september 1944 gebruikt de P.A.N. de garage het als een (Engels) informatie hoofdkwartier en zet men er N.S.B.ers vast. Zie foto hieronder.
De tekst op het bord luidt: "Information here. Ned. Binnenl. Strijdkr. [P.A.N.].
Datum 18 september 1944
foto boven  https://beeldbankwo2.nl foto onder Foto’s Willem van de Poll in www.nationaalarchief.nl

Dionysius I.M. Metzemaekers is P.A.N. rayonscommandant voor Aalst. Hij werkte samen met o.a. zijn zoon Leo en ir. C. Los, die werkzaam was bij Philips als ingenieur.
Vader en zoon ontvangen het Verzetsherdenkingskruis, Leo Gabriël Clemens Metzemaekers is ook als pilotenhelper geregistreerd.
Dionysius Metzemaekers heeft meegeschreven aan het Gedenkboek van de P.A.N.

Verslag van de commandant opgesteld door Dionysius Metzemaekers en zijn zoon Leo Metzemaekers. hun intiemste verzetswerkers waren: Dr. Wachters, Ing. Los en Kees Goorden. Ook de familie van de Pol was zeer actief. Mevrouw van de Pol is door haar ondergronds werk in een concentratiekamp ter dood gebracht. 

"Ofschoon het oorspronkelijk nooit in mijn bedoeling gelegen heeft, ruchtbaarheid te geven aan onze illegale werkzaamheden, voldoe ik toch aan Uw verzoek, ofschoon het een zeer moeilijke taak is. Het is ook wat ingewikkeld van de stille trom naar de grote klok over te springen. Er waren meer tegenstrijdigheden: Te meer vind ik het een heksenwerk daar wij vroeger begeesterd waren van een groot Vaderlandslievend gevoel, waaruit onvermijdelijk een grote teleurstelling vloeide, toen mannen met niet de geringste illegale aanspraak zich meester maakten van allerhande, door hun relatie gecreëerde overheidsposities. Deze werden door hen uitgebuit en onvermijdelijk voerde de corruptie hoogtij.  

Het kaalknippen van meisjes en vrouwen, de onbeschrijfelijke gruwelen in de Kampen, bedreven vaak aan onschuldigen, in Vught en Maastricht enz. hebben deze lieden op hun geweten, en niet de illegaliteit. Er is weinig moeite gedaan om deze onderscheiding tussen B.S. en illegaliteit te verduidelijken. Integendeel wel om te vertroebelen. Zo hebben b.v. de B.S.ers, Blauwe Jagers, enz. nog een gedenkpenning en dankbetuiging van Z.K.H. Prins Bernhard ontvangen, terwijl de illegaliteit die uittrad omdat zij zich met de gang van zaken niet kon verenigen. 


Pilotenhulp  

Aalst en Waalre

Dit zijn de namen die bekend zijn

Kouwenberg, Piet, Heuvel, Waalre
v. Dijk-Coenen, Anna J., Markt 7, Waalre
v. Dijk, Frans, Stationstr. 154, Waalre
v. Goorden, C.J. Kees, Fred. Hendrikstr., Aalst
Kuperus, R. Nanne, Fred. Hendrikstr. 7, Aalst
Luijten, Theodor Pieter, Eindhovenscheweg 31, Aalst
Metzemaekers, Leo G.C., B.v. Dommelenlaan 18, Aalst-Waalre
Zusters v. Moorsel, W.C.E., Stationstr. 232, Waalre
Nijsen, P., Wilhelminastr. 59, Aalst
Perquin, Corn, Willebrorduslaan 9, Aalst
v.d. Pol, Willem, Voorbeek 7, Aalst
Wijlaars family, Timmereind 5, Waalre

In het buitenland vergaten ze ons niet. De pers der V.S. in Amerika zond ons namens zijn Volk een officiële dankbetuiging, getekend door Eisenhower. Iedereen die piloten geholpen [12 personen uit Aalst/Waalre staan op de pilotenhulplijst] heeft, heeft een exemplaar in zijn bezit. Het Engelse volk dankte ons ook waar Arthur William Tedder voor tekende. Nu zitten wij niet op Nederlandse dank te wachten, au contraire, alleen schrijnt het te moeten horen dat ze ons op een lijn willen stellen met een of andere na de bevrijding opererende bende die de overheid bij het Nederlandse volk als "Ondergrondse" introduceert.  

Aangezien de rapporteur de Duitse weermacht niet naar behoeven had geëerd, raakte hij slaags met de dubbele siegheil – houzee – vijand, en werd nogal handtastelijk in schreeuwende kleuren tot de nieuwe orde geroepen. Na een debat van plm. 2 uur met de Edelgermaan, waarin ik mijn bewondering voor ons landje en onze geëerbiedigde Koningin niet onder stoelen of banken gestoken had, tevens mij n afkeuring te kennen gaf over het optreden van Het Herrnvolk om onze Holländische lausenjungen bont en blauw te slaan werd genoemde door de Duitse overheid geplaatste functionaris sentimenteel. Bood mij zelfs een hand en vroeg of ik hem alles wilde vergeven. Sie sind ein tüchtiger Kerl, gib mir die hand. Zonder een woord dankte ik voor de eer, opende de deur en verdween.

Mobirise

De arbeidsinzet bracht veel werk. Iedereen die goed was en bij ons aanklopte kwam vrij. Dr. W. [J.B.H. Wachters, arts in Aalst] deed prima werk als medisch vader terwijl mijn vader voor de finishing touch bij de arbeidsbeurs zorgde. Tevens keurde de Duitse Dr. Sassenhaus. al wat vader bracht, af. Hij reed heerlijk het Krankenrevier binnen als hij diens steun nodig had, terwijl de Duitse wacht het geweer presenteerde. Zijn relaties bij de beurs waren uitstekend, hele dagen bracht hij er door, en had voor iedereen succes. Mocht hij falen, dan was er altijd N.v.L. [ Nico van Lokven], Eersel nog die veel als C.C.D. beambte (Centrale Controle Dienst) bij boeren kwam, onder kon laten duiken, voor Ausweiszen kon zorgen (hij had er meer als de beurs) contact met de Witte Brigade in België had, voor wapens zorgde, zeer veelzijdig, was dus onbetaalbaar voor onze samenwerking. 

Daar wij zo nu en dan verrast werden door Engelse piloten werd dat gedeelte van het program door K.G {Kees Goorden] en J.v.O [ Jan van Oekel] uit Eindhoven, P.N. [P. Nijsen] uit Aalst en ondergetekende [Dionysius I.M. Metzemaekers] bewerkt. Plm. 12 man werden door ons gered. Doch op transport naar hun basis zijn velen door verraad in Gestapo-handen gevallen. De Amerikanen konden soms de ernst van de toestand niet begrijpen en als ze een belachelijke oude Duitser met een geweer zagen, roepen ze luid: "Look there Leo, just my grandfather".

Het harde verzet

Onze eerste opdracht was een elektrische mast bij de Oirschotse Kazerne. Van een wekker werd een tijdbom gemaakt en 11 uur ’s avonds knalde het in die richting. 

Later kwam Frits [P.A.N. coördinator Ad van Hoynck van Papendrecht] op een zondagmorgen (niemand mocht gedurende de bezetting ’s zondags rijden) met een auto met grote letters Nederlandse Spoorwegen erop. Een grote spoorwegsabotage stond op het programma. Ook ik kreeg mijn aandeel hierin en werd gezegd om 1.30 uur op Wal 1 Eindhoven met nog twee anderen aanwezig te zijn. M.K. [Nanne Kuperus]  (die piloten onderdak verschafte bij hem thuis) en S. [ Gerardus Siroen] waren twee knapen die het karweitje met me aandurfden. 

Op Wal 1 waar Frits ook aanwezig was ontvingen wij instructies hoe het explosief materiaal aangewend moest worden. Daarna vertrokken wij per trein, de dynamiet in het bagagenet, richting Den Bosch. Ofschoon ik lang niet meer thuiskwam en geregeld ergens anders dan thuis vertoefde, reisde ik toch geregeld op valse, door de P.A.N. verstrekte papieren. 

In Den Bosch aangekomen namen we onze lieve last op de fiets en reden richting Nijmegen. Na spertijd tussen 10 en 11 uur moesten we de spoorlijn deze richting op twee plaatsen opblazen. Daar we plenty tijd hadden gingen we een partijtje biljard spelen in een N.S.B. kroeg in Oss. De explosieve rommel lag tussen de S.S. uitrusting. Een S.S. Scharführer keek geïnteresseerd toe, hoe raar de ballen soms kunnen rollen. Tegen 9.30 uur fietsten we weer op en vonden een punt nabij Nuland. 

Een klein incident deed zich voor. Een boer vertrouwde het zaakje niet en kwam een praatje maken en verdween weer. S. [Siroen] en N. [Nanne] stonden op de uitkijk. S. [Siroen] waarschuwde, ik liet de rommel in de steek en ging kijken. "Kan ik soms helpen" fluisterde hij. 

Woedend voor een ogenblikje op hem, hervatte ik mijn werk, bracht dynamiet, ontsteker en ontsporingsapparaat aan, kiezel er tegen voor camouflage en vertrok naar Nuland. De Pastoor [H.F.M. Goossens] liet ons in de pastorie slapen. Terwijl ik stond te onderhandelen over ons onderdak, ontplofte de eerste lading, de Pastoor schrok even, en keek ons veelbetekenend aan.

Het dorp raakte in opschudding. Moffen startten motoren en met de mitrailleur er voor op stoven zij in het rond. ’s Nachts rookten wij sigaretten (Consi) en wachtten op de tweede knal, die plm. 3 uur volgde, waarna we rustig insliepen. 

Consi sigaretten  
Consi was een afkorting van Concentratiesigaretten. Hoewel voor Consi echte tabak werd gebruikt, in tegenstelling tot surrogaat als Bijsi (Bijna-sigaretten), die evenals gedenicotiniseerde tabak en natuurlijk amateurtabak niet op de bon was, kwamen er veel klachten over en al snel werd de naam in de volksmond verbasterd tot het Cigaretten Onder Nationaal-Socialistische Invloed

Volgende dag fietsten we weer naar Den Bosch, waar we lazen dat de lijn Den Bosch-Nijmegen tot nader order versperd was. Het spoorwegpersoneel, waarbij ik naar de reden informeerde, beweerde het niet te weten. 

De verwarring was groot, daar op de vele spoorwegen in Brabant en Limburg sabotage was gepleegd. Overal zaten verveelde Duitse soldaten, de geweren tegen elkaar, zware stukken geschut op spoorwegwagens dat niet vervoerd kon worden. We voelden ons trots debet te zijn aan deze ravage en namen kaartjes naar Eindhoven, waar ik verslag uitbracht bij mijn Commandant Frits, die glunderde. 

Naarmate de bevrijding daagde, zochten we in opdracht van Frits contact met [ Frans van Dijk} in Waalre. Commandant Frits droeg mij op tezamen met B. [Jan Brom] uit Valkenswaard een fusie te zoeken met de O.D. in Valkenswaard. We kwamen bij Opper V. [Vissers of Visser] terecht. Genoemde Opper V. beweerde zijn instructies reeds te hebben en in geen geval iets van ons afwachtte. Hij liet zich door luizige onderduikers, waarvoor zij de hele oorlog hun leven gewaagd hadden de les niet lezen. Verder raadde hij ons, om van sabotage handelingen af te zien, daar onze taak pas na de bevrijding begon. Gelukkig dachten wij er niet over, zoals hij, en deden de job. 

De organisatie vorderde gestaag. We hadden een inquire-office voor de Engelsen waar tevens alle Duitse stellingen in de omtrek op tekening ter beschikking waren. Toen de Engelsen arriveerden gingen jongens van ons in de gevechtswagens en duidden de Engelsen de moffennesten aan die zonder verliezen onschadelijk gemaakt werden. 

M. sr. en L. (Dionysius Metzemaekers en zijn zoon Leo) maakte furore door Moffen te bewegen hun wapens in de leveren. Hen werd burgerkleding verstrekt en we borgen ze veilig op. Plm. 24 krijgsgevangenen werden alzo aan onze bevrijders aangeboden. Hun wapenuitrusting werd de onze, en dit précaire punt was ineens opgelost.

Enige dagen voor de bevrijding werden we met 3 man door de S.S. gearresteerd.  J.v.D. [J. van Driel] en iemand uit Riethoven zagen kans zich eruit te praten, terwijl ik de vlucht verkoos daar ik nog een handgranaat en minder prettige papieren, op zak had. Ons doel was toen een verbindingskabel van de moffen op te blazen. Doch aldus liep dit in het honderd. Mijn zus [Ria] was enige tijd geleden ingeschakeld als koerierster. Vervoerde boodschappen, munitie en explosief materiaal. Boodschappen over de radio als "Zeggen is goed, doen is beter" en "wil Leo van Gent z’n moeder eens schrijven", waren voor ons en hadden betrekking op wapendroppings. Dit is waarschijnlijk verijdeld. Waarom zal mijn Commandant wel weten. 

Na de bevrijding meldde ik mij als Oorlogsvrijwilliger (O.V.W.er.) Gelukkig tekende ik niet en kwam na enige tijd vrij. Jammer dat mannen als Frits {Papendrecht]. die heel de oorlog hun leven op het spel zetten uit naar idealisme en vaderlandsliefde nu overal uitgesloten zijn door mannen met een minder mooi verleden gedurende de bezetting. 

Enfin, de tijd heelt alle wonden. In ieder geval als wij al het gevaar trotseerden en nu lijdelijk moeten toezien dat wij voor carrière van anderen werkten, dan ben ik het met de massa van ons volk eens, dat we dwazen zijn geweest. 

Voor de bevrijding plm. 2 á 3 dagen heb ik nog de brug in Aalst, die waarschijnlijk door de moffen geladen was, ontladen. Plm. 12 maal hebben we huiszoeking gehad. (10 kinderen). Vader en ik waren beide ondergedoken. 

Onze N.S.B. burgemeester [ R.H. Schregardus 1944 - 1945 ] richtte een rapport aan de S.D. dat M. [Dionysius I.M. Metzemaekers ] en zoon de gevaarlijkste individuen waren die in Eindhoven en omgeving rondliepen en spoedige maatregelen tot arrestatie geboden waren. Bij een huiszoeking na de bevrijding vonden wij hiervan een afschrift. Er hangen slechter getuigschriften in goede lijsten". 

Opgesteld door Dionysius I.M. Metzemaekers op 3 -1-1946, handgeschreven.


Frits, Ad van Hoynck van Papendrecht, voegt met potlood de volgende tekst toe aan het manuscript: 
Toen onze plaatselijke illegale beweging in Aalst aangezocht werd om in groter verband van de P.A.N. toe te treden, en zij aan dit verzoek van Frits gevolg hadden gegeven, werd door ons ook Waalre in de organisatie binnen gehaald.
Ook in Waalre was toen reeds een effectieve L.O. groep onder leiding van F. v. D. [Frans van Dijk] alsmede de gebruikelijke neven organisaties en contacten.
Veel is in Waalre voor de hulp aan Joden gedaan en een groot aantal geallieerde piloten hebben er een tijdelijk verblijf gevonden.
Rond de bevrijdingstijd was het alhier van C.P. [Corn. Perquin?] een doorgangshuis voor piloten geweest, de plaats van bijeenkomst der P.A.N. leden.
Ook de piloten betrokken bij de tragische gebeurtenis bij Tilburg werden vanuit Waalre vervoerd.

Bericht van de commandant van Aalst:

---------------------------------------------------------------

CP VI 238 Aalst 23 sept. 1944

Instructie voor leden P A N afd. Aalst.

1 Pan-leden dienen zich waardig te gedragen en mogen b.v. niet medewerken aan het verspreiden van geruchten of het uitlokken van onregelmatigheden, waardoor de openbare orde verstoord kan worden (najouwen personen, al of niet verdacht etc. is ten strengste verboden)

2 Volgt stipt de bevelen door uw Commandant gegeven, op.

3 Het is verboden met derden over Pan-aangelegenheden te spreken. 

4 Zorgt dat ge steeds op tijd komt om Uw wacht af te lossen.

5 Alle meldingen over aanwezigheid of vermoedelijke aanwezigheid van Duitse militairen en wapenen (ook spionnen e.d.) dienen onmiddellijk te worden gerapporteerd aan den commandant van-de-wacht.

6 Tot nader order is het dragen van militair uniform al of niet met distinctieven, verboden.

7 Het dragen van wapenen is alleen toegestaan tijdens den dienst, tenzij de Rayonscommandant een machtiging voor het permanent bij zich dragen van een wapen, heeft afgegeven.

8 Het dragen van de witte PAN-band is alleen toegestaan bij het verrichten van dienst (wacht, patrouille, ordonnance diensten). 

9 Klachten dien schriftelijk ter kennis te worden gebracht via den Wachtcommandant Hoofdcommandopost aan den rayonscommandant. 

Aan Rayonscommandant Waalre

Tegelijkertijd met het uitgeven van legitimatiebewijzen ligt het in onze bedoeling bijgaande instructie uit te reiken. Wanneer U er iets voor voelt om ook een dergelijke instructie voor Uw rayon uit te geven, verzoek ik U mij dit zo spoedig mogelijk te laten weten, zodat we dan tot een gecombineerde instructie voor Waalre-Aalst kunnen komen. 

De wnd. rayonscommandant van dienst, PAN

P. Krönni…

Mobirise

Ir. C. Los, Waalre schrijft een artikel in het Eindhovens Dagblad over de illegale werkers of het verzet van het eerste uur in Aalst.
Ir. C. Los die werkzaam bij Philips was, is ook actief in het verzet van Gemeente Waalre /Aalst
artikel ED: 17 september 1964

De wijze waarop U in Uw blad [Eindhovens Dagblad] verschillende stemmen laat horen en Uw reacties zijn sympathiek --- dit naar aanleiding van de dagen voorafgaande aan de bevrijdingsherdenking. U zult daarbij, als weekblad voor het ,,Stadsgewest" ook wel iets uit Waalre - in het bijzonder Aalst - willen laten horen die bevrijdingsdag de laatst verdedigde toegangsweg naar Eindhoven voor de spits van 2nd Army. Ik heb met U, de indruk, dat de ,,werkers van het elfde uur uit bezettingsdagen zich meer laten horen over het ,,ondergrondse werk", dan de werkers vanaf het eerste uur.

Een werker van de laatste groep, de heer [Dionysius I.M.] Metsemaekers uit Waalre, ligt nu op hoge leeftijd in het Binnenziekenhuis te Eindhoven, juist uit voorzorg bediend, zijn ziekte is levensgevaarlijk en hij zal het feest in stilte meemaken, onopgemerkt, alleen ingewijden kennen zijn moed, beleid en trouw tijdens de bezetting, waarvoor hij nimmer door mensen beloond werd, waarvoor hij ook geen beloning vroeg, waar ik hem nooit meer over hoorde praten. Vermoedelijk zijn in geen plaats in Nederland in verhouding tot het bevolkingsgetal meer Joden verborgen gehouden als in Aalst. Metsemaekers was de ziel van dit werk, het voorbeeld werkte aanstekelijk, verschillende gezinnen verborgen een paar jaar een of meer Joden, zonder dat iemand er iets van af wist. Bij de bevrijding was het aantal Joden, dat langs de weg stond, opvallend. Velen zochten en kregen hulp van Metsemaekers om tewerkstelling in Duitsland te voorkomen.

Hij hielp in belangrijke gevallen verscheidenen langs een vluchtweg naar Engeland, waarbij minstens in één geval een Engelse piloot, die hier opgevangen werd. Hij organiseerde een geslaagde overval om het bevolkingsregister buit te maken, waaruit de gegevens voor uitzending naar Duitsland geput werden.
Hij verwijderde alléén in de nacht een springlading onder de brug over de Tongelreep in de weg Aalst-Eindhoven (kort voor de bevrijding). Vooral dank zij hem, leverde de „ondergrondse" in Aalst in verschillend opzicht een verdienstelijke bijdrage tot de bevrijding -- in samenwerking met de afdeling Waalre konden 17 Duitse krijgsgevangen militairen aan 2nd Army uitgeleverd worden, die verborgen gehouden werden, terwijl Waalre nog bezet was en langs de Tongelreep ten noorden van de kom van Aalst een belangrijke Duitse verdedigingsstelling lag en lichte Duitse tanks de voorposten ten zuiden van de dorpskom van Aalst vormden. Een tank stond op het kruispunt Wilhelminastraat - Valkenswaardseweg, deze bestreek de opmars weg van 2nd Army van Valkenswaard naar Aalst. Deze opmars ging uiterst voorzichtig door „Armoured cars" van de Irish Guards. De Duitse tank kreeg van grote afstand een treffer, waardoor hij onmanoeuvreerbaar werd en werd door de bemanning verlaten, De ondergrondse had de positie van de Duitsers langs de Tongelreep verkend en in kaart gebracht. Een van hen in de bekende [P.A.N.] blauwe overall met armband trok door het bos langs de Valkenswaardseweg de Engelsen tegemoet, zag hun tirailleurs met het geweer in de aanslag door het bos zijdelings van de pantserwagens naderen, zwaaide met de [P.A.N.] ,,gearmbande" arm, waarop de tirailleurs hem nader wenkten naar de wagen van de commanderende officier brachten, terwijl de gehele afdeling halt hield, en waar de inlichtingen over de Duitse linie overgegeven werden, alsmede het bericht dat de Duitse tank verlaten en de dorpskom zelf door militairen ontruimd was, maar de weg tot even ten noorden van de kerk door Duits geschut bestreken werd. Onmiddellijk werd het vuren gestaakt en richtte de gehele afdeling naar het centrum van Aalst op, juist tot aan het punt, waar Duits vuur verwacht kon worden. De bevolking stroomde de weg op in het ,,bevrijde deel van het dorp, de uitgezette posten van de Irish Guards, die zich nog voorzichtig met het geweer in de aanslag op huishoeken gedekt hielden, werden toegejuicht en zelfs omhelsd, de vlaggen gingen uit. Een dolle vreugde heerste --- de Engelsen in ons midden! 

Opvallend was de grote omzichtigheid waarmee de aanval op de Duitse linie nu voorbereid werd - temeer opvallend (bij latere overweging) gezien de haast die er moest zijn om Arnhem te bereiken. De bevrijding van de kom had 土 10 uur 's morgens plaats. Er werd toen gewacht tot zwaar geschut aangevoerd was. De Duitse stellingen (slechts licht bezet) werden uitvoerig beschoten en uit de lucht gebombardeerd, pas toen ze geheel vernietigd waren en volledig ontruimd, werd de opmars naar Eindhoven voortgezet. Van een stormaanval was geen sprake, aan Engelse zijde sneuvelde geen man, maar gingen daardoor bij de door Airborne bezette bruggen bij Nijmegen en Arnhem niet veel meer mensenlevens verloren? De indruk van mij als leek is, dat hier onnodig een halve dag tijd verspeeld werd al was kennelijk het motief de stelling te doen ontruimen zonder verliezen te lijden. 

Ir. C. Los, Waalre Eindhovens Dagblad 17 september 1964



Op de Eindhovenseweg in Aalst worden de in Eindhoven gevangen genomen Duitsers in de richting van Valkenswaard afgevoerd.     Periode 20 september 1944, situatie (Google streetview 2009) Eindhovenseweg 54       
foto: https://beeldbankwo2.nl (de tekst bij beeldbank is onjuist)

Bedankbrief 

Verzetsmensen die de gehele oorlogsjaren actief zijn geweest kregen weinig waardering van de Nederlandse regering. Engelse en Amerikaanse troepen waardeerde deze inzet wel.

Engelse brief

"Als een Civil Affairs Officer van het Britse leger in Nederland, vanaf september 1944, geeft het mij veel voldoening om eer te bewijzen aan het voortreffelijke werk van de ondergrondse en de onschatbare ondersteuning die zij gaven. Ik vond de leden van de ondergrondse altijd heel coöperatief en behulpzaam op elke wijze en veel van mijn werk werd uitgevoerd in nauwe relatie met hen".
Donald Macrae, Luitenant-Kolonel, Argyll en Sutherland Highlanders, 16 december 1946. 


Leden van het verzet P.A.N. vormen een erehaag bij het Texaco-tankstation in Aalst ter verwelkoming van de Prinses Irene Brigade en Prins Bernhard op 21 september 1944.
Prins Bernhard  zal dan het Regiment Stoottroepen in Eindhoven oprichten en de P.A.N. ontmantelen. Foto Willem van de Poll,


Militairen van de Irish Guards poserend voor een tank bij het Texaco-tankstation in Aalst
In 1941 werd nog hoopvol op dat benzinestation "OZO" gekalkt.
Het was nog lange jaren wachten voordat OZO openlijk gezegd kon worden.
foto Willem van de Poll,: www.nationaalarchief.nl
Bevrijding van Noord-Brabant langs de corridor Bergeijk - Valkenswaard - Aalst - Eindhoven


Foto bevrijding voor nog steeds bestaande woningen op Eindhovenseweg 19 en 21 Aalst - Waalre
18 september 1944 Foto Willem van de Poll,
 foto www.nationaalarchief.nl

Namen document

Aalst -Waalre in PDF 

Waalre

Het verzet in de oorlogsjaren van Waalre 1940-1944

Mobirise

Franciscus Maria (Frans) van Dijk Rayonscommandant P.A.N. voor Waalre.

Frans van Dijk is geboren op 18 mei 1916 in Waalre en overleden op 17 februari 1987 in Eindhoven. Frans woonde in de Stationsstraat 154 in Waalre. Hij is geregistreerd als pilotenhelper. Frans is een zoon van de linnen fabrieksdirecteur van: van Dijk Manders en Co. 

"In Waalre is gedurende de bezettingsjaren evenals overal elders medewerking verleend aan onderduikers, het bezorgen van bonkaarten, hulp aan Joden en verschaffen van valse persoonsbewijzen. 

Er werd veelal individueel gewerkt. Men wist weinig van elkaar. Sommige personen hielden zich bezig met een groep uit Eindhoven met het onderbrengen en doorzenden van piloten. De voornaamste medewerkers waren F.v.D. (Frans van Dijk) en C.P. Dit gebeurde vaak onder de ogen der moffen. Als bijzonderheid kan hierbij worden vermeld dat de piloten vaak ondergebracht werden bij alleenwonende moedige dames als b.v. de dames v. M. (zusters van Moorsel) en mevr. v. D.C. Ook verschillende boeren hielpen bij het onderbrengen en herbergen, soms kwamen vliegeniers terecht boven de varkensstal. Later werden de piloten ondergebracht in een hutje in het park dat toebehoorde aan de Eerwaarde Zusters te Eindhoven. Daartoe werd door een der ondergrondse leden toestemming gevraagd aan Moeder Overste met een zuster, die haar van advies moest dienen. Het was wel typisch dat de Eerwaarde Zr. E., Oostenrijkse van geboorte was en dat zij toestemming moest geven. 

Mobirise

In juni 1944 werd het Spoorlijn 18 ofwel het "Bels-spoorlijntje" door Leo Metzemaekers en enkele P.A.N. leden uit Eindhoven, gesaboteerd.
Spoorlijn 18: Reed van Belgische Winterslag, naar Neerpelt en stopte o.a. in Nederland bij: Achel,  Borkel en Schaft, Valkenswaard,  Aalst-Waalre,  Gestel, Philipsdorp Zuid en Eindhoven.

Tijdens de terugtocht van de verslagen Duitse troepen door Brabant werd de illegaliteit ook in Waalre gebundeld en werd onder leiding van de P.A.N. een comité gevormd waarin vele illegalen zitting hadden. Deze vergaderden vele malen om gereed te zijn met de organisatie van het bestuur wanneer de Duitsers ons dorp hadden verlaten. Oud-militairen werden opgeroepen. Er werd getracht des nachts wapens uit de omliggende plaatsen te verkrijgen. Er werden reeds voor de bevrijding Duitsers krijgsgevangen gemaakt, die onderdak vonden in een fabriek in het dorp. 

Reeds voor de bevrijding werd getracht vooraanstaande misdadigers te arresteren. Deze poging gelukte voor de gevaarlijke kapitein der Staatspolitie J. Chr.  Lousberg [ eis 20 jaar gevangenisstraf] en mislukte bij de gehate dorpsgenoot Jan v.d. Meerakker alias "Jantje Pap", melkventer, in dienst van de N.S.B. burgemeester Schregardus en actief in het aangeven van Joden en opsporen van mannen voor tewerkstelling in Duitsland.

Direct na de bevrijding werd de arrestatie van gevaarlijke en verdachte elementen met kracht ter hand genomen. Een groot aantal personen werd gearresteerd. Vergissingen kwamen natuurlijk ook voor. Er werd o.a. een verdachte gearresteerd waarvan later bleek dat hij zelf joden in zijn huis verborgen had gehouden. Deze is onmiddellijk vrij gelaten.  

Daarna is in het dorp een "Volkstribunaal" opgericht onder leiding van mr. J.W. bijgestaan door het hoofd der school, de heer J.B. en een zeer gezien burger, de heer J. v. G. Dit "tribunaal" besliste (na getuigen gehoord te hebben) direct over het al dan niet vrijlaten van verdachte elementen. Een groot aantal personen, waartegen men geen bewijzen kon vinden, enkel gearresteerd op verdachtmakingen, werd losgelaten. 

In samenwerking met de commandanten van de P.A.N in Aalst werd aan majoor Verhoeff. van het Militair Gezag te Eindhoven gevraagd het burgerlijk bestuur zo snel mogelijk te herstellen, hetgeen geschiedde. 



De Onze-Lieve-Vrouwe Brug kruist het riviertje de Dommel en de Onze Lieve Vrouwedijk.
Hierop werd door de P.A.N. onder leiding van enige aannemers een nieuwe brug geslagen over de in de Dommel verzakte tank heen, waarna de geallieerde tanks weer verder konden rijden. 

Er werd steun verleend aan de geallieerde opmars. Toen een tank van het 2e Britse leger probeerde de brug van Waalre naar Meerveldhoven over te gaan, zakten tank en brug in de Dommel. Hierop werd door de P.A.N. onder leiding van enige aannemers een nieuwe brug geslagen over de in de Dommel verzakte tank heen, waarna de geallieerde tanks weer verder konden rijden. 

Op de markt was een Inquiry Office of the P.A.N. ingericht, waar aan de geallieerden inlichtingen werden verstrekt. 

In totaal werden er door de P.A.N. van Waalre, 15 krijgsgevangenen aan de geallieerde troepen uitgeleverd. Er werden ca. 20 geweren buitgemaakt, een aantal revolvers, een berg munitie verzameld en opgeruimd. 

Door de commandant en de heer P. werd getracht een Duitse generaal die tijdelijk hier zijn intrek had genomen, te arresteren. Men trachtte daartoe met hem in onderhandeling te treden, hetgeen gelukte. Een hele avond hebben zij getracht de generaal ertoe te brengen zich over te geven, echter zonder resultaat. Toen zij de volgende morgen naar het Hoofdkwartier teruggingen, was de vogel gevlogen. Nog steeds werd het betreurd dat er op dat moment niet voldoende wapens aanwezig waren, want de gehele troepenmacht van de generaal bedroeg nog geen 15 man. 

Een week na de bevrijding werden enige leden der P.A.N. van Waalre aangezocht om een geheime boodschap over te brengen naar de bezette gebieden rond Tilburg. 

Twee leden der P.A.N. namelijk J.K. en J.L. togen op het oorlogspad. Voorzien van de nodige papieren werden zij bij de Engelsen doorgelaten, waarna zij naar Tilburg trokken. Voorbij Hilvarenbeek werden zij echter onder vuur genomen door enkele Duitse scherpschutters, die zich verscholen hadden in de bomen. Van ongeveer drie uur in de namiddag hebben zij toen gelegen in een sloot en wanneer zij zich bewogen begonnen de moffen te vuren. In de nacht wisten zij te ontkomen en kwamen via de Engelse linies in Waalre. 

Hoewel er natuurlijk ook onder de leden der P.A.N. waren die relletjes veroorzaakten, kan men zeggen dat de bevrijding van Waalre zonder ongelukken is verlopen. 

De arrestaties verliepen ordelijk en rustig. Bijzondere heldenfeiten hebben overigens niet plaats gehad. Dit was ook wel te wijten aan het feit dat Waalre niet langs een hoofdweg ligt en er dus slechts weinig troepen doorkwamen. Militair gezag heeft zich tegenover de commandanten van Aalst en Waalre meermalen waarderend uitgelaten over het verrichte werk. Tijdens de eerste dagen na het bombardement op Eindhoven kwamen ongeveer 2.500 inwoners van Eindhoven onderdak zoeken in onze gemeente. De eerste avond van het bombardement arriveerden er al rond 1000. Hierdoor kwam de voedselvoorziening van het dorp in gevaar. In samenwerking met een aantal burgers organiseerde toen de P.A.N. te Waalre een distributie, waarbij aan alle vluchtelingen reeds de eerste avond omtrent 1000 rantsoenen warme maaltijden werden verstrekt.

De eerste dagen daarna toen zowat 2.500 vluchtelingen in ons dorp onderdak zochten, werd door de P.A.N. in samenwerking met bovengenoemd comité de distributie zo geregeld dat aan allen telkens volledige maaltijden konden worden verstrekt. Bij de boeren werd melk en aardappelen gehaald enige leden der P.A.N. reden dagen rond met een wagen om meel, erwten enz. bij elkaar te brengen. Kortom ondanks schaarste aan etenswaren, aan verwarming en accommodatie werd in die dagen aan alle vluchtelingen op vaste tijden drie maal per dag een volledige maaltijd verstrekt. Uit het comité der Eindhoveneren is zelfs later de gedachte naar voren gebracht om de Gemeente Waalre hiervoor t.z.t. een blijvende herinnering aan te bieden uit dank voor de door burgers en P.A.N. verleende hulp.

Boontje komt om zijn loontje

Toen de Duitsers in Augustus 1944 in wanorde uit Frankrijk terugtrokken, waren de commandanten van de P.A.N. te Aalst en Waalre reeds plannen aan het beramen hoe men erin zou slagen de gehate N.S.B.ers, welke in de gemeente Waalre woonachtig waren, te arresteren, voordat zij de benen konden nemen met hun moffenvriendjes. De voornaamste onder hen waren de kapitein der Staatspolitie J. Chr. Lousberg, de Burgemeester van Waalre N.S.B. er S. (R.H. Schregardus), en de beruchte handlanger der S.D., nl. J.P. ("Jantje Pap")

Verschillende plannen werden te samen gemaakt en weer verworpen. O.a. probeerde men Jantje Pap [ Jan v.d. Meerakker] op te ruimen met de N.S.B. burgemeester via een bekende knokploeg uit Eindhoven (Strijp). De tijden waren echter niet geschikt om beide heren op een afdoende manier te laten verdwijnen zonder dat er represailles van de Duitsers te verwachten waren en dus wachtte men rustig de tijd af dat de Duitsers de macht niet meer zouden kunnen handhaven en men van de wanorde gebruik kon maken, genoemde heren te arresteren.

De dagen die Dolle Dinsdag vooraf gingen, waren dus voor de commando's Aalst en Waalre, dagen van spanning en voorbereiding. Ondanks het feit dat men hier en daar enkele wapens vandaan kon halen, waren de ondergrondsen in deze gemeente over het algemeen absoluut onvoldoende bewapend om reeds gewapenderhand te kunnen optreden. Er werd dus besloten de heren met een krijgslist te verschalken en zo mogelijk snel achter slot en grendel te sluiten. De commandanten besloten dus ieder voor zich een plan te maken en zo mogelijk uit te voeren. Kapitein Lousberg voelde reeds dat het spel verloren was en stelde zich in verbinding met een der geestelijken van het dorp, de ijverige kapelaan B., om langs deze weg te kunnen ontsnappen aan arrestatie. Natuurlijk waren de commandanten van Aalst en Waalre op de hoogte van het doen en laten van de beruchte kapitein en telkens brachten verspieders hen dan ook op de hoogte waar hij verbleef. De commandant van Waalre stelde zich daarop in verbinding met de kapelaan en bood men aan, Lousberg tot na de bevrijding veilig op te bergen zonder dat deze enig leed zou geschieden.

De Kapelaan beloofde daarop deze boodschap over te brengen. Intussen werden overal in gemeente Duitse soldaten ingekwartierd in de hoop dat dit armzalig restantje van het fiere Duitse leger de vijand nog zou kunnen terugdrijven. De commandant van Waalre wist echter van inkwartiering vrij te blijven door voor te wenden dat er besmettelijke ziekte heerste in zijn huis, waardoor het dus altijd mogelijk zou zijn Lousberg onder bewaking te houden in zijn eigen, hoewel er enig gevaar aan verbonden was. De Duitsers woonden n.l. bij zijn buurman en liepen de gehele dag rond het huis en door de tuin. Op een der dagen begin september toen alles 's nachts in diepe rust was, werd er plotseling luid en doordringend gebeld. Nog steeds was er de angst voor razzia's en dus ging de vrouw van de commandant naar beneden om te zien wie er was. De kapelaan stond daar aan de deur en vroeg naar de commandant. Toen deze naar beneden kwam zei hij, dat hij iemand bij zich had die onderdak zocht, waarop de deur werd opengemaakt en in uniform de kapitein der Staatspolitie met een revolver in zijn hand naar binnen stapte. Hij keek daarbij angstig door de slecht verlichte gang en vroeg, dreigend met zijn wapen: "Ben ik hier niet in een val gelokt?" De kapelaan stelde hem hierop gerust en men ging gezamenlijk naar de kamer; Lousberg nog steeds met zijn revolver in zijn hand. Ook de commandant stelde Lousberg gerust en zei hem dat hij hier veilig en goed verborgen zou blijven, want dat niemand iets wist van zijn schuilplaats. (Hiermee was dan ook de volle waarheid verteld).

Des nachts sliep J. Chr. Lousberg met zijn revolver onder zijn hoofdkussen hetgeen de vrouw des huizes niet erg prettig vond en dus werd zijn revolver hem af genomen. Lousberg bleek de zaak echter nog niet te vertrouwen en men ontdekte dat hij in het vervolg sliep met een lang jachtmes onder zijn kussen. Ook dit werd hem dus afgenomen. Niemand van de dorpsbewoners wist waar Lousberg was, behalve de commandanten van Aalst, zij werden van het succes op de hoogte gesteld. De woning werd door de commandant van Waalre zelf bewaakt en de koeriers kwamen telkens opnieuw aan de woning berichten zenden van de vooruitgang der geallieerden. Ook werden er voortdurend wapens het huis binnengebracht, zodat Lousberg eindelijk bemerkte dat hij bij de duivel te biechten was. Na een week van spanning kwamen de Engelsen het dorp binnengerukt en was alle gevaar geweken. Dezelfde avond werd Lousberg door een arrestatieploeg onder gewapend geleide over gebracht naar de provisorische gevangenis in het Patronaatsgebouw van Aalst. Enige dagen daarna werd hij overgebracht naar een veiliger oord, door de Intelligence Service, welke aan de Commandanten der P.A.N. van Aalst en Waalre een compliment maakten voor de arrestatie van dit berucht individu".

w.g. F.v.D.

(Frans van Dijk)

Boek: Aalst-Waalre in oorlogstijd

Stichting Waalres Erfgoed, Raimondo Bogaars & Jaap Walinga, ISBN 978-94-90552-02-2
Uitgave © Stichting Waalres Erfgoed 2012.

Hoofdstuk 3 gaat over het opkomend verzet: "In Aalst werd de ondergrondse geleid door Dionysius I.M. Metzemaekers met zijn zoon Leo en ir. C. Los, en in Waalre door Frans van Dijk.

voedselbonnen persoonsbewijzen

In de verzetsgroep van Frans zaten ook enkele mensen uit Eindhoven. Ze begonnen met overvallen op distributiekantoren zoals het gemeentehuis van Bladel om voedselbonnen te bemachtigen. Ook paspoorten werden meegenomen. Deze paspoorten werden voorzien van pasfoto’s van ondergedoken Joden, die de naam kregen van overleden Waalrenaren. Iemand op het gemeentehuis van Waalre gaf die namen door. Ook waren zij betrokken samen met Leo Metzemaekers betrokken bij het opblazen van het Bels-lijntje, de spoorweg naar Valkenswaard, in juni 1944. 

ontduiken Arbeitseinsatz

Van Dijk Linnenweverijen kreeg het voor elkaar om al haar personeel te vrijwaren van de Arbeitseinsatz (tewerkstelling in Duitsland). Frans van Dijk kocht daarvoor een Duitse officier om met lakens en slopen voor diens vrouw. Bovendien zou hij orders moeten aannemen voor levering van textiel aan Duitsers. Deze leveringen heeft hij altijd kunnen omzeilen door aan de Duitsers mede te delen dat de zendingen tijdens het transport waren gebombardeerd of zoek waren geraakt.

verbergen piloten

Later werd een belangrijke activiteit het ophalen en verbergen van geallieerde piloten/vliegtuigbemanningen nadat een vliegtuig was neergeschoten. Piloten werden verborgen bij de moeder van Frans van Dijk op de Markt 6, bij de familie Piet Couwenberg op de heuvel, bij de dames van Moorssel in de Stationsstraat 43 en in een schuilhut in de bossen.
Ook werd het huis van de ondergedoken Antoon Keulen gebruikt. Medische verzorging werd verleend door dokter Wachters uit Aalst. 

Toen onze gemeente op 18 september werd bevrijd trad de P.A.N. actief op de voorgrond. 

De heer Visser, chemicus op het Nat. Lab. Van Philips, [ Op Nat Lab werken twee heren met de naam Visser zowel J. Visser of S.H.R Visser bron: Philips telefoonboek nov. 1940] maakte brandbommen en wist de J uit de Ausweizen van Joden te krijgen. 

Meneer v.d. Linden en Maria van der Pol - van der Linden, oftewel de heer en mevrouw Brant, woonden aan de Voorbeek, op de kruising met de Mauritsstraat. In hun tuin hadden ze een schuilplaats voor onderduikers en piloten. Mw. Brant distribueerde illegale blaadjes en verdeelde distributiebonnen aan onderduikers. Ze werkte nauw samen met de verzetsgroep van de familie de Koning uit het Heezerbos. In de nacht van 13 op 14 mei zou er een wapendropping plaatsvinden voor de Koning-groep. Waarschijnlijk door verraad vielen de Duitsers kort na de dropping de boerderij v.d. Koning binnen. De hele familie de Koning en enkele verzetsstrijders waren aanwezig. Op dat moment kwam mw. Brant aanfietsen. Ze draaide snel om toen ze zag wat er gaande was. Twee weken later werd ze opgepakt en op 18 januari 1945 overleed ze in kamp Ravensbrück. 

Harry Aarts, Piet Haagen (Tom) en Jan Brunnekreef [lees P.A.N. deel een]brachten piloten van Frans van Dijk en van de zussen van Moorsel, naar Tante Coba in Tilburg. Dat liep niet goed af. Lees speciaal PDF: https://eindhovenfotos.nl/3/Pilotenhelpsters.pdf